Odkąd mumia egipskiej dziewczyny pojawiła się we wrocławskim Muzeum Człowieka, nieustannie wzbudza emocje. Na Dolny Śląsk przybyła zresztą w dość niezwykłych okolicznościach. Zapraszamy na wędrówkę śladami egipskich tajemnic. Można je odnaleźć również wielu innych miejscach, w Warszawie, Poznaniu, w krakowskich muzeach, na Opolszczyźnie i na Mazurach. Mumiowy proszek Już łacińsko-niemieckie źródła z 1658 roku wspominają, że we Wrocławiu znajdowały się trzy mumie. Ówcześni lekarze jedną z nich rozwinęli i przeprowadzili sekcję, żeby przekonać się, co jest w środku. W ten sposób bezpowrotnie ją zniszczyli. Drugiej, pozbawionej stóp i kości udowej nie ruszali, bo była w zbyt dobrym stanie. Jak wynika z tych samych zapisków, mumie zostały wkrótce sproszkowane i po garstce użyte jako... środek wzmacniający leki. Ten, tak zwany "proszek mumiowy" sprzedawany był od XII w. w wielu miejscach Europy. W handlu tym dość niezwykłym medykamentem wyspecjalizowali się Żydzi mieszkający na północy Egiptu. Popularność proszkowi przynosiła plotka, że choć jest panaceum na wszelkie dolegliwości, to szczególnie pomaga na potencję. Długo nie trzeba było czekać. Wkrótce szczególnie przedsiębiorczy kupcy po prostu kupowali fałszywe mumie, czyli specjalnie przygotowane i wysuszone ciała osób zmarłych całkiem niedawno. Kiedy proceder wyszedł na jaw, handel mumiami przestał być opłacalny. Aptekarze bali się kupować coś, co mogło nie być autentykiem. Z 1717 roku pochodzi informacja o kolejnej mumii we Wrocławiu. Była schowana w podziemiach wrocławskiej Apteki pod Murzynkiem Jakuba Krausego na placu Solnym. Przetrwała w nietkniętym stanie ponad kolejne dwa wieki. Odnaleziona została zaraz po II wojnie światowej, obok niej zaś leżała druga, niestety, już w tak złym stanie, że nikt nawet nie zamierzał jej ratować. Z całą pewnością ktoś potraktował ją bez zupełnego szacunku. Wiemy to, dzięki notatce prasowej zamieszczonej w 1947 roku w jednym z numerów dziennika "Słowo Polskiego". Informacja, a właściwie mały artykuł, nosiła szumny tytuł: "Odnaleziono mumie piastowskich władców". Dziennikarz z radością opisywał odnalezienie dwóch mumii, z których jedna miała na głowie coś w rodzaju korony. Stąd wysnuł wniosek, że w aptece może leżeć ktoś znaczny. Szybko się jednak okazało, że korona była zrobiona z folii aluminiowej, zgoła, mało szlachetnego materiału. Polscy naukowcy postanowili ratować tę lepiej zachowaną mumię i przenieśli ją uniwersytet. Tam pamięć o niej umarła na długi czas. Dopiero kilka lat temu zaczęły się jej badania, i — jak można było przypuszczać — nie obyło się bez kolejnych sensacji. Księżniczko, pokaż twarz Na czele naukowej ekipy stanął prof. Krzysztof Borysławski, kierownik Katedry Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego, który też postanowił "prześwietlić" Egipcjankę. A ponieważ prof. Borysławski fantazji ma za trzech aptekarzy, to zabrał pannę do Krakowa, tam namówił innego profesora, żeby zrobić jej tomografię. I nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie to, że tych dwóch poważnych przecież naukowców przykryło mumię prześcieradełkiem i udawało, że wiozą na badania żywą pacjentkę. Na izbę przyjęć jechała na normalnym wózku. Inaczej nie mogli, przepisy.... Tutmosis IV był pierwszym faraonem, który przejechał się na początku XX w. taksówką. I to londyńską. Naukowcy nie mieli środków, żeby mumię władcy przetransportować w bardziej szacowny sposób, wsadzili go więc do samochodu. Kolejne badania wykazały, że mumia, nazywana we Wrocławiu egipską księżniczką pochodzi z 600-300 r i została "spreparowana" w unikatowy sposób. Rekonstrukcji podjęła się dr Zofia Łubocka z Zakładu Antropologii PAN i była to pierwsza taka praca w Polsce. Wygląd "księżniczki" trochę rozczarował, nie wiedzieć czemu wszyscy liczyli, że okaże się ślicznotką. Tymczasem, dziewczyna miała mocno wystające przednie zęby. Ale dzięki rekonstrukcji, narodziła się na nowo. Jest jednym z najchętniej odwiedzanych eksponatów w Muzeum Człowieka we Wrocławiu, choć słowo "eksponat" nie jest tu chyba akurat na miejscu. Egipska dziewczyna to nie jedyna mumia we Wrocławiu. W Muzeum Archidiecezjalnym znajduje się mumia ośmioletniego chłopca z IV w. W XIX w. młody egiptolog podarował ją swojemu wujkowi, biskupowi wrocławskiemu. Polski kawałek Egiptu Wrocławska "księżniczka", choć cudem ocalona, nie może się równać ze wspaniałymi zbiorami egiptologicznymi w innych muzeach w Polsce. Podczas wakacyjnych wędrówek warto więc zajrzeć do Muzeum Narodowego w Poznaniu, do Muzeum Narodowego w Warszawie — które posiada największą w kraju kolekcję sztuki starożytnego Egiptu, a także do Muzeum Czartoryskich w Krakowie oraz do tamtejszego Muzeum Archeologicznego. Wiele z eksponatów przywozili w XIX polscy arystokraci. Ciekawostką jest, że spora część zbiorów z Krakowa pochodzi od Jarosława Sagana, który zebrał swą kolekcję jako żołnierz Samodzielnej Brygady Karpackiej, walczącej na Bliskim Wschodzie w czasie II Wojny. Podczas pobytu w Kairze kupował wiele "starożytności", w tym także od Muzeum Kairskiego. Inni żołnierze wymieniali przydziałowe papierosy na dzieła sztuki, przywożone potem do Polski. Również krakowskie mumie mają swoje tajemnice. W 2000 roku zakończyły się prace radiologiczne, które z grupą naukowców prowadził prof. Andrzej Urbanik z Zakładu Radiologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie i Katedry Radiologii Collegium Medicum UJ. Badacze wzięli pod lupę 6 ludzkich i 6 zwierzęcych mumii. I co się okazało? Wśród badanych mumii była jedna pochodząca ze zbiorów Muzeum Czartoryskich. Była tu mumia ichneumona. Ichneumon to drapieżny ssak, hodowany w Azji i Afryce, jako tępiciel wężów. Mumia zwierzęcia, którego długość na ogół nie przekracza 55 cm, należała swego czasu do pewnej arystokratycznej rodziny. Przywiózł ją polski oficer, który brał udział w wyprawie Napoleona. Mumia stała się przekazywanym z pokolenia na pokolenie skarbem. Kiedy w latach 20. XX w., w domu wybuchł pożar, właściciele najpierw ratowali egipską pamiątkę. Była dla nich niezwykle ważna. Prześwietliliśmy ją. I co się okazało? Dopiero dzisiaj, po wielu, wielu latach okazało się, że w bandaże nie owinięto drapieżnika, tylko... fragment ludzkiej nogi. Wakacje wśród piramid Egipskie pamiątki działają na wyobraźnię. Zwiedzając z dreszczykiem, nie sposób nie obejrzeć piramid, które mamy przecież tak blisko. W XIX w. wyższe sfery fascynowały się badaniami ekspedycji towarzyszącej egipskiej wyprawie Napoleona przeciwko plemieniu Mameluków. Arystokracja w całej Europie chętnie stawiała sobie grobowce w kształcie piramid. Prawdopodobnie jako pierwsi zrobili to von Ebenowie w Rożnowie koło Kluczborka. Projektantem grobowca miał być sam Carl Gothard Langhans, twórca berlińskiej Bramy Brandenburskiej. Do 1932 roku w piramidzie pochowano 27 członków rodu, a jedno z dzieci leżało w tym niezwykłym mauzoleum we własnym białym wózeczku. Najwięcej legend krąży wokół piramidy w Rapie na Mazurach. To wielki grobowiec, który ma 16 metrów wysokości i powstał na planie kwadratu o 10-metrowych bokach. To miejsce niezwykle tajemnicze, nieco ponure, ezoterycy twierdzą nawet, że występuje w nim silne promieniowanie geomantyczne. Mazurską zaprojektował najprawdopodobniej duński rzeźbiarz Barthel Thorvaldsen, twórca warszawskich pomników Mikołaja Kopernika i księcia Józefa Poniatowskiego. Piramidę kazał wznieść Fritz Wilhelm von Fahrenheit, miłośnik kultury starożytnego Egiptu. Jego rodzina została pochowana w grobowcu, zaś ciała uległy mumifikacji. Jak wynika z badań pracowników Instytutu Archeologii w Warszawie, są one naturalnie zasuszone. Zmumifikowane i przez wiele lat bezczeszczone ciała pobudzały legendy o duchach i strachach. Tym bardziej że długo opowiadano, jakoby cała rodzina Fahrenheitów zginęła w czasie jednego obiadu, od zatrucia grzybami. Może dlatego to miejsce wydaje się takie niesamowite... Podobnie dewastowana była przez długie lata piramida, a właściwie niewielka piramidka w Piotrowicach pod Wrocławiem. Zbudowana przez niemiecką rodzinę zu Liburg-Stirum w latach 1865-87, została już po II wojnie światowej spustoszona przez wandali. W 2004 roku mogiłę uporządkowali w czynie społecznym mieszkańcy Piotrowic, przy okazji zakładając kraty i obsadzając bluszczem. Dziś piramida jest jedną z niewielu pamiątek po dawnym majątku, bowiem pałac zupełnie znikł z powierzchni ziemi. Piotrowicki grobowiec stoi obok opuszczonego kościoła, w pięknym, malowniczym parku. Z całą pewnością są w nim duchy.... Najmłodszy z grobowców — piramid na terenie Polski wznosi się w Międzybrodziu pod Sanokiem. W 1936 r. pochowano w nim prof. Włodzimierza Kulczyckiego, sławnego kolekcjonera wschodnich kobierców, a w r. 1974 — jego syna, etnografa Jerzego Kulczyckiego. Wejście do grobowca przypomina piramidy w Deir el-Medinie, zaś proporcje przypominają te w Wielkiej Piramidzie w Gizie. Również pod Wągrowcem stoi piramida. Zaprojektował ją, urzeczony Egiptem, rotmistrz Franciszek Łakiński. Nie brak oczywiście i współczesnych twórców piramid. Ci jednak budują je najczęściej we własnych posiadłościach, ufając, że wypoczynek w nich pozwoli zachować wieczna młodość.